SM UB-91

SM UB-91
Ilustracja
SM UB-64, okręt siostrzany UB-91
Klasa

okręt podwodny

Typ

UB III

Projekt

44

Historia
Stocznia

Vulcan, Hamburg Cesarstwo Niemieckie

Położenie stępki

1917

Wodowanie

6 marca 1918

 Kaiserliche Marine
Nazwa

SM UB-91

Wejście do służby

11 kwietnia 1918

Wycofanie ze służby

listopad 1918

Los okrętu

poddany w Wielkiej Brytanii w 1918, złomowany w 1921

Dane taktyczno-techniczne
Wyporność
• na powierzchni
• w zanurzeniu


510 ton
640 ton

Długość

55,52 metra

Szerokość

5,76 metra

Zanurzenie

3,73 metra

Zanurzenie testowe

75 metrów

Rodzaj kadłuba

dwukadłubowy

Napęd
2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 809 kW (1100 KM)
2 silniki elektryczne o łącznej mocy 580 kW (788 KM)
2 śruby
Prędkość
• na powierzchni
• w zanurzeniu


13 węzłów
7,4 węzła

Zasięg

na powierzchni: 7120 Mm przy 6 węzłach
w zanurzeniu: 55 Mm przy 4 węzłach

Uzbrojenie
1 działo kal. 10,5 cm, 10 torped
Wyrzutnie torpedowe

5 × 500 mm

Załoga

34

Multimedia w Wikimedia Commons

SM UB-91 – niemiecki okręt podwodny z okresu I wojny światowej, jedna z 96 jednostek typu UB III zbudowanych dla Kaiserliche Marine.

Okręt miał wyporność 510 ton w położeniu nawodnym i 640 ton w zanurzeniu. Jego główne uzbrojenie stanowiło 10 torped o kalibrze 500 mm wystrzeliwanych z pięciu wyrzutni. Napędzana silnikami wysokoprężnymi i elektrycznymi jednostka rozwijała prędkość 13 węzłów na powierzchni i 7,4 węzła w zanurzeniu, osiągając zasięg 7120 Mm przy prędkości 6 węzłów w położeniu nawodnym oraz 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą.

UB-91 został zwodowany 6 marca 1918 roku w stoczni Vulcan w Hamburgu, a do służby w Kaiserliche Marine wcielono go 11 kwietnia 1918 roku. W czasie służby operacyjnej w 2. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte odbył dwa patrole bojowe, podczas których zatopił trzy statki o łącznej pojemności 13 487 BRT oraz okręt o wyporności 1181 ton. W listopadzie 1918 roku SM UB-91 został poddany Wielkiej Brytanii na mocy postanowień rozejmu w Compiègne, a następnie złomowany w Briton Ferry w 1921 roku.

Projekt i budowa

Wydane w kwietniu 1915 roku przez Inspektorat U-Bootów memorandum wzywało kierownictwo Cesarskiej Marynarki Wojennej do zaprojektowania i budowy uproszczonego typu okrętu podwodnego, przeznaczonego do działań blokadowych przeciwko Wielkiej Brytanii. Budowa dużych, oceanicznych okrętów podwodnych trwała zbyt długo, podobnie jak produkcja używanych do ich napędu silników wysokoprężnych o dużej mocy. Skutkowało to znacznym niedoborem jednostek tej klasy w niemieckiej flocie. Wznowienie na początku 1916 roku nieograniczonej wojny podwodnej sprawiło, że konieczne stało się opracowanie średniej wielkości okrętu podwodnego uzbrojonego w torpedy, możliwego do szybkiej budowy. Przybrzeżne okręty typu UB II były zbyt słabo uzbrojone i miały niewystarczający zasięg, przez co ich użycie ograniczało się głównie do wód Morza Północnego i kanału La Manche, natomiast nowo projektowane torpedowe okręty podwodne miały być zdolne do operowania wokół Wysp Brytyjskich oraz na Morzu Śródziemnym. Zrezygnowano przy tym z wcześniejszego schematu prostych jednostek jednokadłubowych z zewnętrznymi zbiornikami balastowymi na rzecz konstrukcji dwukadłubowej.

Projekt nowego średniej wielkości okrętu podwodnego oparto na konstrukcji udanych podwodnych stawiaczy min typu UC II. Dziobowej części kadłuba nadano nowy profil, a szyby minowe zastąpiono przedziałem torpedowym z czterema wewnętrznymi wyrzutniami torped; powiększono również wyposażony w dwa peryskopy kiosk. Znacznie zwiększono moc silników spalinowych i elektrycznych, a także pojemność zbiorników paliwa, odbyło się to jednak kosztem zmniejszenia o 40% wielkości baterii akumulatorów i o blisko 30% ich pojemności w stosunku do SM U-16(inne języki), co spowodowało spadek prędkości podwodnej i zasięgu. Okręty charakteryzowały się doskonałą manewrowością oraz krótkim czasem zanurzania, wynoszącym 30 sekund. Budowa okrętów oznaczonych przez Inspektorat U-Bootów numerem projektu 44, określanych później jako typ UB III, miała rozpocząć się po zrealizowaniu przez stocznie kontraktów na budowę jednostek typu UB II i UC II, czyli najwcześniej wiosną 1917 roku.

Przyszły UB-91 zamówiono 6 lub 8 lutego 1917 roku w ramach wojennego programu rozbudowy floty „Q” jako jednostkę z liczącej 45 okrętów III serii U-Bootów typu UB III. Powstał w stoczni Vulcan w Hamburgu jako jeden z 26 okrętów typu UB III zbudowanych w tej wytwórni. UB-91 otrzymał numer stoczniowy 107 (Werk 107). Stępkę okrętu położono w 1917 roku, a zwodowany został 6 marca 1918 roku. Koszt budowy jednostki wyniósł 3 mln 654 tys. marek.

Dane taktyczno-techniczne

Wnętrze przedziału torpedowego siostrzanego okrętu podwodnego UB-110
Wnętrze przedziału torpedowego siostrzanego okrętu UB-110(inne języki)

SM UB-91 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej. Długość całkowita wynosiła 55,52 metra, szerokość 5,76 metra, a zanurzenie 3,73 metra. Kadłub sztywny miał 40,1 metra długości i 3,9 metra szerokości. Podzielony był grodziami na następujące przedziały (od dziobu): przedział torpedowy, pomieszczenia załogi, centralę, pomieszczenia załogi, przedział silników spalinowych, przedział silników elektrycznych oraz rufowy przedział torpedowy. Wysokość okrętu (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 8,25 metra. Dziób jednostki przystosowano do przecinania sieci przeciwpodwodnych. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 510 ton, a w zanurzeniu 640 ton.

Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne MAN-Vulcan S6V35/35 o łącznej mocy 809 kW (1100 KM) przy 450 obr./min, natomiast pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym SSW o łącznej mocy 580 kW (788 KM) przy 362 obr./min. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby o średnicy 1,4 metra każda. Jednostka wyposażona była w dwa stery kierunku oraz dwa podwójne stery głębokości. Okręt osiągał prędkość 13 węzłów na powierzchni i 7,4 węzła w zanurzeniu. Zasięg wynosił 7120 Mm przy prędkości 6 węzłów w położeniu nawodnym oraz 55 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą. Zbiorniki mieściły 71 ton paliwa, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów po 62 ogniwa, umieszczonych pod przednim i tylnym pomieszczeniem mieszkalnym załogi. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 75 metrów, a czas wykonania manewru zanurzenia wynosił 30 sekund.

Główne uzbrojenie okrętu stanowiło pięć wewnętrznych wyrzutni torped kalibru 500 mm: cztery dziobowe i jedna rufowa, z łącznym zapasem 10 torped. Uzbrojenie artyleryjskie stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 10,5 cm Utof C/16 L/45, z zapasem od 108 do 192 naboi. Okręt wyposażony był w dwa peryskopy: wachtowy i bojowy. Wyposażenie ratownicze stanowiła umieszczona na pokładzie łódź ratunkowa.

Załoga okrętu składała się z trzech oficerów oraz 31 podoficerów i marynarzy.

Służba

SM UB-91 został wcielony do służby w Kaiserliche Marine 11 kwietnia 1918 roku. Dowódcą okrętu został mianowany kpt. mar. (niem. Kapitänleutnant) Wolf Hans Hertwig. Po zakończeniu szkolenia U-Boot 27 czerwca 1918 roku wszedł w skład 2. Flotylli U-Bootów Hochseeflotte.

25 września 1918 roku w odległości 14 Mm na południe od latarni morskiej Mine Head(inne języki) (na pozycji 51°40′N 7°13′W/51,666667 -7,216667) UB-91 storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1908 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Hebburn” o pojemności 1938 BRT, który wypłynął z Barry z ładunkiem węgla i drobnicy (na pokładzie zginęło sześciu marynarzy). Nazajutrz na wodach Kanału Bristolskiego (na pozycji 50°40′N 6°19′W/50,666667 -6,316667) okręt podwodny zatopił w ataku torpedowym zwodowany w 1912 roku okręt patrolowy (kuter) United States Coast Guard USCGC „Tampa”(inne języki) o wyporności 1181 ton. W wyniku ataku zginęła cała załoga amerykańskiego okrętu, licząca od 128 do 131 osób. 28 września w odległości 9 Mm na południowy wschód od latarniowca „Codling Bank” (Wicklow) U-Boot storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1913 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Baldersby” (3613 BRT), transportujący ładunek zboża z Montrealu do Avonmouth (w wyniku ataku śmierć poniosło dwóch marynarzy).

4 października w odległości około 200 Mm na południe od Irlandii UB-91 zatopił zbudowany w 1908 roku japoński statek pasażerski „Hirano Maru” o pojemności 7936 BRT, płynący w konwoju OE-23 z Liverpoolu do Jokohamy z ładunkiem drobnicy. Na pokładzie statku zginęły 292 osoby, w tym wiele dzieci, a obecność U-Boota utrudniała akcję ratunkową prowadzoną przez amerykański niszczyciel USS „Sterett”.

Po zakończeniu działań wojennych, zgodnie z postanowieniami rozejmu w Compiègne, SM UB-91 został 21 listopada 1918 roku poddany Wielkiej Brytanii, po czym w 1921 roku złomowano go w Briton Ferry.

Podsumowanie działalności bojowej

SM UB-91 odbył dwa patrole bojowe, podczas których zatopił trzy statki o łącznej pojemności 13 487 BRT oraz okręt o wyporności 1181 ton. W wyniku zatopienia tych jednostek śmierć poniosło 431 osób, w tym 292 pasażerów i członków załogi japońskiego statku pasażerskiego „Hirano Maru”. Pełne zestawienie sukcesów bojowych okrętu przedstawia poniższa tabela:

Lista zatopionych jednostek
Data Nazwa Państwo Tonaż Los jednostki
25 września 1918 „Hebburn”  Wielka Brytania 1938 zatopiony
26 września 1918 USCGC „Tampa”(inne języki)  US Coast Guard 1181 zatopiony
28 września 1918 „Baldersby”  Wielka Brytania 3613 zatopiony
4 października 1918 „Hirano Maru”  Japonia 7936 zatopiony
RAZEM zatopione: 4

Uwagi

  1. ↑ UB 91 ↓ podaje, że okręt został zamówiony 23 września 1916 roku.
  2. ↑ Gardiner i Gray 1985 ↓, s. 181 podają, że zbiorniki okrętu mieściły od 78 do 86 ton paliwa.
  3. ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 111 podaje, że załoga okrętu liczyła 36 ludzi.
  4. ↑ SM – Seiner Majestät – [okręt] Jego Mości.
  5. ↑ Tonaż statków handlowych i innych cywilnych jednostek podany jest w tonach rejestrowych brutto, a w przypadku okrętów podana jest wyporność w tonach.

Przypisy

  1. 1 2 Rössler 1989 ↓, s. 56.
  2. 1 2 Kaack 2023 ↓, s. 44.
  3. ↑ Rössler 1989 ↓, s. 56–57.
  4. 1 2 3 4 5 Rössler 1989 ↓, s. 57.
  5. 1 2 Perepeczko 2014 ↓, s. 402.
  6. ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 111.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 Möller i Brack 2004 ↓, s. 51.
  8. 1 2 3 4 Kaack 2023 ↓, s. 45.
  9. 1 2 3 4 5 Gröner 1985 ↓, s. 53.
  10. 1 2 3 4 5 Gogin 2026 ↓.
  11. ↑ Rössler 1989 ↓, s. 76.
  12. ↑ Vulcan ↓.
  13. 1 2 UB 91 ↓.
  14. 1 2 3 Gröner 1985 ↓, s. 54.
  15. ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 110.
  16. 1 2 3 4 5 6 7 8 Gröner 1985 ↓, s. 52.
  17. ↑ Gardiner i Gray 1985 ↓, s. 181.
  18. 1 2 UB III ↓.
  19. ↑ Williamson 2016 ↓, s. 28–29.
  20. 1 2 Williamson 2016 ↓, s. 29.
  21. ↑ Gröner 1985 ↓, s. 52–53.
  22. 1 2 3 Rössler 1989 ↓, s. 53.
  23. ↑ Herzog 1993 ↓, s. 59.
  24. ↑ Gibson i Prendergast 2014 ↓, s. 313.
  25. ↑ Herzog 1993 ↓, s. 73.
  26. ↑ Wolf Hans Hertwig ↓.
  27. ↑ Herzog 1993 ↓, s. 136.
  28. 1 2 Wwlossesbrms 3 ↓.
  29. ↑ Hebburn ↓.
  30. 1 2 USCGC Tampa ↓.
  31. 1 2 3 Perepeczko 2014 ↓, s. 488.
  32. ↑ Baldersby ↓.
  33. 1 2 3 Hirano Maru ↓.
  34. ↑ Perepeczko 2014 ↓, s. 488–489.
  35. 1 2 3 uboatsucc ↓.

Bibliografia