SM UB-49 – niemieckiokręt podwodny z okresu I wojny światowej, jedna z 96 zbudowanych jednostek typu UBIII. Okręt miał wyporność 516ton w położeniu nawodnym i 651ton pod wodą, a jego główną bronią było 10 torped o kalibrze 500mm wystrzeliwanych z pięciu wyrzutni. Napędzana silnikami wysokoprężnymi i elektrycznymi jednostka rozwijała prędkość 13,6 węzła na powierzchni i 8 węzłów w zanurzeniu, osiągając zasięg nawodny wynoszący 9040Mm przy prędkości 6 węzłów (i 55Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą).
Wydane w kwietniu 1915 roku przez Inspektorat U-Bootów memorandum wzywało kierownictwo Cesarskiej Marynarki Wojennej do zaprojektowania i budowy uproszczonego typu okrętu podwodnego, który miał zostać wykorzystany w działaniach blokadowych Wielkiej Brytanii. Budowa dużych, oceanicznych okrętów podwodnych trwała zbyt wiele czasu, podobnie jak używanych do ich napędu silników wysokoprężnych o dużej mocy, co powodowało duży niedobór jednostek tej klasy w niemieckiej flocie. Wznowienie na początku 1916 roku nieograniczonej wojny podwodnej sprawiło, że konieczne stało się opracowanie średniej wielkości okrętu podwodnego uzbrojonego w torpedy, który można było szybko zbudować. Przybrzeżne okręty typu UBII były zbyt słabo uzbrojone i miały niewystarczający zasięg, przez co ich użycie ograniczone było przeważnie do wód Morza Północnego i kanału La Manche, natomiast nowo projektowane torpedowe okręty podwodne musiały być zdolne do operowania wokół Wysp Brytyjskich i na Morzu Śródziemnym. Zrezygnowano z wcześniejszego schematu prostych jednostek jednokadłubowych z zewnętrznymi zbiornikami balastowymi na rzecz konstrukcji dwukadłubowej.
Projekt nowego okrętu podwodnego średniej wielkości oparto na konstrukcji udanych podwodnych stawiaczy min typu UCII. Dziobowej części okrętu nadano nowy profil, a szyby minowe zastąpiono przedziałem torpedowym z czterema wewnętrznymi wyrzutniami torped; powiększono również wyposażony w dwa peryskopykiosk. Znacznie została powiększona moc silników spalinowych i elektrycznych, jak również pojemność zbiorników paliwa, jednak odbyło się to kosztem zmniejszenia o 40% wielkości baterii akumulatorów i o blisko 30% ich pojemności w stosunku do SM U-16(inne języki), przez co spadła prędkość podwodna i zasięg. Okręty charakteryzowały się doskonałą manewrowością i krótkim czasem zanurzania wynoszącym 30 sekund. Budowa okrętów o nadanym przez Inspektorat U-Bootów numerze projektu 44, zwanych później typem UBIII, miała rozpocząć się po zrealizowaniu przez stocznie kontraktów na budowę jednostek typu UBII i UCII, czyli najwcześniej wiosną 1917 roku.
Przyszły UB-49 zamówiony został 20 maja 1916 roku jako jednostka z liczącej 24 jednostki I serii okrętów typu UB III. Powstał w stoczni Blohm & Voss w Hamburgu jako jeden z 26 okrętów typu UB III zbudowanych w tej wytwórni. UB-49 otrzymał numer stoczniowy 294 (Werk 294). Stępkę okrętu położono w 1916 roku, a zwodowany został 6 stycznia 1917 roku. Koszt budowy okrętu wyniósł 3 mln 276 tys. marek.
Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne MAN S6V35/35 o łącznej mocy 809kW (1100KM) przy 450 obr./min, a pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym SSW o łącznej mocy 580kW (788KM) przy 362 obr./min. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby o średnicy 1,4 metra każda. Jednostka wyposażona była w dwa stery kierunku i dwa podwójne stery głębokości. Okręt osiągał prędkość 13,6 węzła na powierzchni i 8 węzłów w zanurzeniu. Zasięg wynosił 9040Mm przy prędkości 6 węzłów w położeniu nawodnym oraz 55Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą. Zbiorniki mieściły 75ton paliwa, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów po 62 ogniwa, zlokalizowanych pod przednim i tylnym pomieszczeniem mieszkalnym załogi. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 50 metrów, a czas wykonania manewru zanurzenia 30sekund.
Głównym uzbrojeniem okrętu było pięć wewnętrznych wyrzutni torpedkalibru 500mm: cztery dziobowe i jedna na rufie, z łącznym zapasem 10 torped. Broń artyleryjską stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 8,8cm TK C/08 L/30, z zapasem amunicji wynoszącym od 160 do 296 naboi. Okręt wyposażony był w dwa peryskopy: wachtowy i bojowy. Wyposażenie ratownicze stanowiła umieszczona na pokładzie łódź ratunkowa.
9 września U-Boot wszedł w skład Flotylli Pola(inne języki) (niem. U-Flottille Pola). Okręt nominalnie wcielono do K.u.K. Kriegsmarine pod nazwą SM U-80, jednak załoga pozostała niemiecka.
16 grudnia w pobliżu San Vito Lo Capo UB-49 zatrzymał i zatopił ogniem artyleryjskim zbudowany w 1871 roku włoską drewnianą brygantynę „New York” o pojemności 442BRT (na pozycji 38°14′N12°55′E/38,23333312,916667) oraz włoski żaglowiec „San Francesco Di Paola” (51BRT). Dwa dni później na południe od Salerno (na pozycji 40°08′N14°56′E/40,13333314,933333) załoga okrętu zatrzymała zbudowaną w 1906 roku włoską drewnianą brygantynę „Giuilo S” o pojemności 151BRT, transportujący ładunek siarki z Lipari do Port-Saint-Louis-du-Rhône. Statek został celnie ostrzelany, a następnie po ewakuacji jego załogi niemieccy marynarze umieścili na pokładzie ładunki wybuchowe; mimo eksplozji żaglowiec ostatecznie nie zatonął i został później odholowany do portu. 20 grudnia w Zatoce Genueńskiej U-Boot zaatakował trzy parowce, topiąc dwa i jeden uszkadzając. Nieopodal Taggii (na pozycji 43°49′N7°53′E/43,8166677,883333) okręt zatopił zbudowany w 1900 roku włoski parowiec „Attualita” (4791BRT), płynący z Savony do Gibraltaru; w odległości 1Mm na południe od latarni morskiej Capo Mele(inne języki) został storpedowany i zatopiony pochodzący z 1915 roku norweski parowiec „Regin” o pojemności 1845BRT, płynący pod balastem z Genui do Almeríi (w wyniku ataku śmierć poniósł jeden marynarz), a w odległości 1Mm od San Remo w wyniku ataku U-Boota został sztrandowany zbudowany w 1908 roku amerykański parowiec „Suruga” (4374BRT), płynący z Genui do Marsylii (obyło się bez strat w ludziach). Następnego dnia na tych samych wodach okręt podwodny zaatakował dwa kolejne płynące z Genui do Gibraltaru włoskie parowce: zbudowany w 1911 roku „Stromboli” (5356BRT), zatopiony nieopodal latarni morskiej Capo Mele (na pozycji 43°57′N8°12′E/43,9500008,200000) i pochodzący z 1913 roku „Monte Bianco” (6968BRT), storpedowany i uszkodzony na pozycji 43°58′N8°12′E/43,9666678,200000. 22 grudnia na południe od Livorno UB-49 storpedował i uszkodził transportujący ładunek drobnicy zbudowany w 1895 roku włoski parowiec „Piemonte” o pojemności 2395BRT, który osiadł na mieliźnie i został później podniesiony. Nazajutrz w odległości około 20Mm na północ od Populonii okręt zatopił płynący z Kalkuty do Genui zbudowany w 1905 roku włoski parowiec „Caboto” o pojemności 4418BRT. 25 grudnia w Zatoce Policastro(inne języki) UB-49 storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1898 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Umballa” o pojemności 5310BRT, transportujący jęczmień z Karaczi przez Syrakuzy do Neapolu (na pozycji 39°46′N15°39′E/39,76666715,650000, w wyniku ataku zginęło 15 członków załogi).
1918 rok
Na początku 1918 roku niemieckie siły podwodne na Morzu Śródziemnym przeszły reorganizację, w wyniku której Flotylla Pola została podzielona na dwie części: I Flotylla w Poli (niem. I. U-Flottille Mittelmeer) i II Flotylla w Cattaro (II. U-Flottille Mittelmeer), a UB-49 znalazł się w składzie tej drugiej. W tym roku w miejsce działa kalibru 8,8cm zamontowano działo kalibru 10,5 cm Utof C/16 L/45 (zapas pocisków wynosił od 108 do 192).
26 stycznia na zachód od Sycylii okręt zatrzymał i zatopił zbudowany w 1884 roku włoski żaglowiec „Caterina” o pojemności 22BRT (na pozycji 37°36′N12°18′E/37,60000012,300000). Dwa dni później ten sam los spotkał dwie włoskie brygantyny: zbudowaną w 1914 roku „Lysi” o pojemności 247BRT, zatrzymaną i zatopioną na wschód od Sardynii na pozycji 40°44′N9°50′E/40,7333339,833333 i powstałą w 1902 roku „Elsa” (165BRT), zatrzymaną i zatopioną na południe od Anzio (na pozycji 41°23′N12°37′E/41,38333312,616667). 29 stycznia U-Boot zatrzymał i zatopił kolejnych pięć włoskich żaglowców: zbudowaną w 1893 roku drewnianą brygantynę „Ada” o pojemności 179BRT (na pozycji 41°20′N12°40′E/41,33333312,666667), pochodzący z 1885 roku „Paolo Merica” o pojemności 127BRT (na pozycji 41°24′N12°34′E/41,40000012,566667), zbudowany w 1885 roku „Fanny” (74BRT), „Lavoro” (160BRT) i „Lucia Martini” (160BRT; trzy ostatnie jednostki w Zatoce Genueńskiej).
4 lutego nieopodal Genui UB-49 zaatakował i uszkodził zbudowany w 1917 roku brytyjski parowiec „General Church” o pojemności 6600BRT, płynący pod balastem z Genui do Saint John (na jego pokładzie zginęły dwie osoby). Trzy dni później w pobliżu Livorno U-Boot zatopił w ataku torpedowym zbudowany w 1911 roku włoski uzbrojony trawler G32 (237BRT). 8 lutego w odległości około 40Mm na południe od latarni morskiej La Garoupe(inne języki) okręt zatrzymał i po ewakuacji załogi zatopił zbudowany w 1871 roku duński drewniany szkuner „Mette” o pojemności 118BRT, płynący pod balastem z Genui do Ibizy.
13 marca w odległości 70Mm na południowy zachód od Neapolu UB-49 zatrzymał i zatopił zbudowany w 1884 roku włoski drewniany kuter „S. Francesco Di Paola D.” o pojemności 26BRT (na pozycji 39°45′N12°38′E/39,75000012,633333). Tego samego dnia na pozycji 40°36′N13°09′E/40,60000013,150000 w wyniku ataku U-Boota uszkodzeń doznał zbudowany w 1898 roku brytyjski parowiec „Umta” o pojemności 5422BRT, płynący z Genui przez Neapol do Aleksandrii (na pokładzie odholowanego do portu statku zginęło ośmiu marynarzy). Następnego dnia nieopodal wyspy Ponza(inne języki) okręt zatopił zbudowany w 1903 roku włoski parowiec „Principessa Laetitia” o pojemności 4011BRT, który wypłynął z Genui (nikt nie zginął). 15 marca w odległości 60Mm na południowy wschód od Przylądka Carbonara(inne języki) UB-49 storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1904 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Clan Macdougall” o pojemności 4710BRT, płynący pod balastem z Neapolu do Bizerty (w wyniku ataku zginęło 33 członków załogi, w tym kapitan). Dwa dni później w pobliżu Przylądka Figari(inne języki) (na pozycji 41°07′N9°57′E/41,1166679,950000) U-Boot zatopił w ataku torpedowym zbudowany w 1912 roku włoski parowiec pasażerski „Tripoli” o pojemności 1743BRT, a na jego pokładzie zginęło 288 osób. 18 marca w odległości 90Mm na wschód od Przylądka Figari (na pozycji 41°04′N11°48′E/41,06666711,800000) okręt zatopił z działa pokładowego zbudowany w 1916 roku francuski holownik „Utrecht” (293BRT), a w wyniku ataku zginęło dwóch marynarzy. Następnego dnia w Zatoce Neapolitańskiej załoga UB-49 zatopiła dwa włoskie żaglowce: zbudowany w 1886 roku „San Francesco Di Paola” (70BRT), przewożący ładunek fosforanów z Tunisu do Włoch, zatrzymany i zatopiony w odległości 70Mm na północny zachód od Neapolu (na pozycji 40°40′N13°48′E/40,66666713,800000) oraz przewożący ładunek siarki pochodzący z 1902 roku drewniany bark „Giovanni Albanesi” o pojemności 497BRT, zatrzymany i zatopiony ogniem artyleryjskim na pozycji 40°25′N13°17′E/40,41666713,283333. 20 marca w Zatoce Neapolitańskiej (na pozycji 40°57′N13°17′E/40,95000013,283333) okręt zatrzymał i zatopił zbudowany w 1904 roku włoski kuter „Angelo Raffaele” (53BRT), a dzień później w tym samym miejscu ten sam los spotkał przewożący ładunek siarki włoski żaglowiec „Dante C” (129BRT). 25 marca na północ od Cieśniny Mesyńskiej U-Boot zatopił włoski żaglowiec „Carlo Splendor” o pojemności 105BRT.
26 maja w odległości 88Mm na północny zachód od Dellys UB-49 zatopił w ataku torpedowym płynący w konwoju zbudowany w 1890 roku francuski parowiec „Le Gard” o pojemności 1658BRT, przewożący pasażerów i pocztę z Marsylii do Algieru. Nazajutrz okręt podwodny storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1898 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Uganda” o pojemności 5431BRT, płynący pod balastem w konwoju z Genui do Gibraltaru (obyło się bez strat w ludziach). Tego dnia w odległości 80Mm na południowy wschód od wyspy Formentera U-Boot zatopił zbudowaną w 1904 roku włoską drewnianą brygantynę „Carmela” (128BRT), płynącą pod balastem z Tarragony do Bône. 30 maja na zachód od Sardynii (na pozycji 40°48′N8°00′E/40,8000008,000000) UB-49 zatopił zbudowany w 1896 roku włoski parowiec „Pietro Maroncelli” o pojemności 5143BRT, płynący w konwoju z Bahía Blanca do Genui (na pokładzie statku zginął komodor konwoju, wiceadmirał Giovanni Viglione). Rankiem 3 czerwca na zachód od Sardynii U-Boot zatopił w ataku torpedowym nowy, zbudowany w 1918 roku duży francuski parowiec „Mecanicien Donzel” o pojemności 8277BRT, płynący w konwoju z Karaczi przez Bizertę do Marsylii (na pozycji 40°45′N6°59′E/40,7500006,983333, nikt nie zginął).
13 czerwca nowym dowódcą jednostki został por. mar. (niem. Oberleutnant zur See) Adolf Ehrensberger, dowodzący wcześniej UC-53. 27 września w odległości 50Mm na północny zachód od Oranu UB-49 storpedował bez ostrzeżenia i zatopił zbudowany w 1917 roku uzbrojony brytyjski parowiec „Hatasu” o pojemności 3193BRT, transportujący bawełnę, porzeczki i cebulę z Aleksandrii do Liverpoolu (na pozycji 36°32′N0°53′W/36,533333-0,883333, w wyniku ataku zginęło dwóch marynarzy). 1 października w pobliżu Przylądka Palos(inne języki) okręt zatrzymał i zatopił z działa pokładowego zbudowany w 1865 roku hiszpański parowiec „Francoli” (1241BRT), przewożący ładunek siarki z Alicante do Sfaxu (obyło się bez strat w załodze).
W obliczu upadku Monarchii Austro-Węgierskiej między 28 października a 1 listopada UB-49 wypłynął w rejs do Niemiec. Po dopłynięciu 29 listopada do ojczyzny, w myśl postanowień rozejmu w Compiègne, UB-49 został 16 stycznia 1919 roku poddany Brytyjczykom, a w 1922 roku został złomowany w Swansea.
Podsumowanie działalności bojowej
W latach 1917–1918 SM UB-49 odbył łącznie osiem misji bojowych, podczas których za pomocą torped, artylerii oraz ładunków wybuchowych zatopił 40 statków o łącznej pojemności 72 817BRT, a siedem statków o łącznej pojemności 31 556BRT zostało uszkodzonych. Na pokładach zatopionych i uszkodzonych jednostek zginęło co najmniej 377 osób, w tym 288 na włoskim statku pasażerskim „Tripoli”. Pełne zestawienie strat przedstawia poniższa tabela:
↑Statek został podniesiony 12 marca 1918 roku i po naprawie powrócił do służby.
↑Ponieważ uzbrojone trawlery były pierwotnie jednostkami cywilnymi, podana jest ich pojemność brutto, występująca w źródłach, zamiast wyporności podawanej standardowo dla jednostek wojennych.
↑Tonaż statków handlowych i innych cywilnych jednostek podany jest w tonach rejestrowych brutto.
Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921.Robert Gardiner, Randal Gray (red.).London:Conway Maritime Press,1985. ISBN0-85177-245-5.(ang.).
Paul E.Fontenoy:Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare).Santa Barbara, California:ABC-CLIO,2007. ISBN1-85367-623-3.(ang.).
R.H.Gibson,MauricePrendergast:Niemiecka wojna podwodna 1914–1918.Oświęcim:Napoleon V,2014. ISBN978-83-7889-074-4.
Kaiserliche Marine
K.u.K. Kriegsmarine
.jpg)
