Stymulanty

Sprzątanie Wikipedii
Ten artykuł należy dopracować:
od 2019-03 → rozbudować/poprawić wprowadzenie (lead),
od 2019-03 → dodać wiarygodne źródła medyczne w postaci przypisów (informacje medyczne muszą być poparte dowodami naukowymi).
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.

Stymulanty – substancje psychoaktywne działające pobudzająco na układ nerwowy, podnoszące nastrój, czujność, motywację, energię, uwagę i wydolność fizyczną organizmu. Stymulanty zwiększają aktywność obwodowego lub ośrodkowego układu nerwowego

Niektóre stymulanty powodują pewien rodzaj euforii, szczególnie te, które oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy. Niektóre stymulanty używane są w medycynie w celu: podtrzymywania czujności i przeciwdziałania zmęczeniu, szczególnie w sytuacjach gdy sen jest niemożliwy (na przykład podczas prowadzenia pojazdów), zapobiegania chorobowemu zmęczeniu i senności (jak w przypadku narkolepsji), odchudzania (fentermina, benzfetamina) czy podnoszenia zdolności koncentracji i skupienia (zwłaszcza w przypadku ADHD). Rzadziej (i tylko wybrane preparaty z grupy Inhibitorów MAO) stosuje się w leczeniu depresji.

Stymulanty są często nadużywane przez ludzi chcących zwiększyć swoją sprawność psychiczną i produktywność, a także przez osoby chore na anoreksję. Są też popularne w użyciu rekreacyjnym, ze względu na euforię, jaką powodują.

Kofeina zawarta w kawie i napojach bezalkoholowych, a także nikotyna w tytoniu są najbardziej popularnymi wśród ludzi stymulantami.

Przykładami dobrze znanych stymulantów są efedryna, amfetamina, kokaina, metylokatynon, metylofenidat oraz modafinil.

Stymulanty ze względu na swój potencjał uzależnienia i nadużywania są substancjami których obrót podlega ścisłej kontroli państwa. W niektórych krajach amfetamina i metamfetamina są dostępne na receptę. W Polsce jedynymi stymulantami używanymi w medycynie są dekstroamfetamina, efedryna, kofeina, metylofenidat i modafinil.

Neuroprzekaźnik/receptor Klasyfikacja Przykłady
Dopamina Inhibitory wychwytu zwrotnego dopaminy kokaina

metylofenidat

Substancje powodujące uwalnianie dopaminy fenetylaminy

nikotyna

Agonisty receptorów dopaminowych lewodopa
Monoaminooksydaza (MAO)
Inhibitory MAO fenelzyna
Adrenalina/Noradrenalina Inhibitory zwrotnego wychwytu adrenaliny/noradrenaliny fenetylaminy
Substancje pobudzające receptory adrenergiczne fenetylaminy
Agonisty receptorów adrenergicznych fenetylaminy
Adenozyna Metyloksantyny (antagonisty receptora adenozynowego) kofeina
Glicyna Antagonisty receptora glicynowego strychnina
GABA Antagonisty receptora GABAA tujon

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Stimulant | Definition, Types, Examples, Uses, Side Effects, & Facts | Britannica [online], www.britannica.com, 28 września 2026 [dostęp 2026-10-14] (ang.).
  2. ↑ Siemińska 2005 ↓, s. 69.
  3. ↑ Manivannan Subramaniyan, John A. Dani, Dopaminergic and cholinergic learning mechanisms in nicotine addiction, „Annals of the New York Academy of Sciences”, 1349 (1), 2015, s. 46–63, DOI: 10.1111/nyas.12871, ISSN 1749-6632, PMID: 26301866, PMCID: PMC4564314 [dostęp 2026-10-14].
  4. ↑ R.W. Olsen, Absinthe and gamma-aminobutyric acid receptors, „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 97 (9), 2000, s. 4417–4418, DOI: 10.1073/pnas.97.9.4417, ISSN 0027-8424, PMID: 10781032, PMCID: PMC34311 [dostęp 2026-10-14].
  5. ↑ Michael Montagne, Drugs on the Internet, Part V: Absinthe, Return of the Emerald Mask, „Substance Use & Misuse”, 48 (7), Taylor & Francis, 2013, s. 506–512, DOI: 10.3109/10826084.2013.781451, ISSN 1082-6084 [dostęp 2026-10-14].

Bibliografia

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.