Stymulanty

Stymulanty – substancje psychoaktywne działające pobudzająco na układ nerwowy, podnoszące nastrój, czujność, motywację, energię, uwagę i wydolność fizyczną organizmu. Stymulanty zwiększają aktywność obwodowego lub ośrodkowego układu nerwowego.

Niektóre stymulanty powodują pewien rodzaj euforii, szczególnie te, które oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy. Niektóre stymulanty używane są w medycynie w celu: podtrzymywania czujności i przeciwdziałania zmęczeniu, szczególnie w sytuacjach gdy sen jest niemożliwy (na przykład podczas prowadzenia pojazdów), zapobiegania chorobowemu zmęczeniu i senności (jak w przypadku narkolepsji), odchudzania (fentermina, benzfetamina) czy podnoszenia zdolności koncentracji i skupienia (zwłaszcza w przypadku ADHD). Rzadziej (i tylko wybrane preparaty z grupy Inhibitorów MAO) stosuje się w leczeniu depresji[potrzebny przypis].

Stymulanty są często nadużywane przez ludzi chcących zwiększyć swoją sprawność psychiczną i produktywność, a także przez osoby chore na anoreksję. Są też popularne w użyciu rekreacyjnym, ze względu na euforię, jaką powodują[potrzebny przypis].

Kofeina zawarta w kawie i napojach bezalkoholowych, a także nikotyna w tytoniu są najbardziej popularnymi wśród ludzi stymulantami[potrzebny przypis].

Przykładami dobrze znanych stymulantów są efedryna, amfetamina, kokaina, metylokatynon, metylofenidat oraz modafinil[potrzebny przypis].

Stymulanty ze względu na swój potencjał uzależnienia i nadużywania są substancjami których obrót podlega ścisłej kontroli państwa. W niektórych krajach amfetamina i metamfetamina są dostępne na receptę. W Polsce jedynymi stymulantami używanymi w medycynie są dekstroamfetamina, efedryna, kofeina, metylofenidat i modafinil[potrzebny przypis].

Neuroprzekaźnik/receptor Klasyfikacja Przykłady
Dopamina Inhibitory wychwytu zwrotnego dopaminy kokaina

metylofenidat

Substancje powodujące uwalnianie dopaminy fenetylaminy

nikotyna

Agonisty receptorów dopaminowych lewodopa
Monoaminooksydaza (MAO)
Inhibitory MAO fenelzyna
Adrenalina/Noradrenalina Inhibitory zwrotnego wychwytu adrenaliny/noradrenaliny fenetylaminy
Substancje pobudzające receptory adrenergiczne fenetylaminy
Agonisty receptorów adrenergicznych fenetylaminy
Adenozyna Metyloksantyny (antagonisty receptora adenozynowego) kofeina
Glicyna Antagonisty receptora glicynowego strychnina
GABA Antagonisty receptora GABAA tujon

Zobacz też