ISOS in der Schweizerischen Nationalbibliothek in Bern
Das Bundesinventar der schützenswerten Ortsbilder von nationaler Bedeutung der Schweiz (kurz ISOS ) ist eine die gesamte Schweiz abdeckende Bestandsaufnahme im Auftrag des Bundesamts für Kultur . Es stützt sich auf das Bundesgesetz vom 1. Juli 1966 über den Natur- und Heimatschutz (NHG; SR 451) und die Verordnung vom 16. Januar 1991 über den Natur- und Heimatschutz (NHV; SR 451.1) sowie die Verordnung vom 13. November 2019 über das Bundesinventar der schützenswerten Ortsbilder der Schweiz (VISOS; SR 451.12) und wird bei der Raumplanung und allenfalls auch konkreten Bauvorhaben als behördenverbindliches Grundlageninstrument berücksichtigt; VISOS beinhaltet die aktuelle Liste der schützenswerten Ortsbilder von nationaler Bedeutung mit seit 1975 (Tersnaus ) aufgenommenen Objekten.
Das ISOS unterscheidet zwischen Ortsbildern von lokaler, regionaler und nationaler Bedeutung, wobei das eigentliche Bundesinventar nur Ortsbilder von nationaler Bedeutung umfasst. Als Leitgedanke bei der Auswahl und Bewertung gilt, zitiert nach der ISOS-Website: «Ein Ort ist bestimmt durch das Verhältnis der Bauten untereinander, aber ebenso durch das Verhältnis zu dem, was ihn umgibt, zu den Wäldern und Wiesen, zur Landschaft.»
Geschichte
Die «Mutter des ISOS» war Sibylle Heusser , von 1973 bis 2010 Leiterin des Büros für das Inventar der schützenswerten Ortsbilder von nationaler Bedeutung der Schweiz .
Bis zum Jahr 2009 wurde das ISOS hauptsächlich bei Bundesbauten (z. B. Nationalstrassen) berücksichtigt. Daher wendeten viele Gemeinde- und Kantonsbehörden das ISOS nicht an. Dies änderte sich mit einem Bundesgerichtsentscheid (BGE 135 II 209), welcher besagte, dass die Inventare des Bundes, unter anderem das ISOS, auch bei allen kantonalen und kommunalen Planungen berücksichtigt werden müssen.
Der Bundesrat revidierte im Jahr 2026 die Verordnung über das Bundesinventar der schützenswerten Ortsbilder der Schweiz (VISOS) sowie die Raumplanungsverordnung (RPV), um dessen Direktanwendung einzuschränken. Der Schweizer Heimatschutz begrüsste die Vorlage, ebenso der Planungsdachverband Region Zürich und Umgebung, der in der Vernehmlassung noch weitergehende Vereinfachungen forderte.
Liste der schützenswerten Ortsbilder von nationaler Bedeutung
Das detaillierte Inventar wird, nach Kantonen gegliedert, in Buchform veröffentlicht. Mit Stand 2023 sind die Bände für 25 Kantone, mit Ausnahme des Kantons Graubünden, verfügbar. Die ISOS-Website präsentiert eine Liste der Ortsbilder von nationaler Bedeutung und stellt jeden Monat einen Ort ausführlich vor (Buchauszug als PDF).
Seit Februar 2012 ist das Inventar mit den 1265 ISOS-Ortsbilder per 23. Dezember 2024, und aktuell 1253 ISOS-Ortsbilder auch in Form eines Punktinventars im Geoportal der Bundesverwaltung öffentlich zugänglich und als PDF je Objekt zum Herunterladen bereit.
Quelle: VISOS (SR 451.12) Stand: 1. Juni 2026
1253 ISOS-Ortsbilder von nationaler Bedeutung in der Schweiz
Schützenswerte Ortsbilder im Schweiz (Interaktive Karte mit Daten aus Wikidata und OSM)
Bern
180 ISOS-Ortsbilder von nationaler Bedeutung im Kanton Bern
Schützenswerte Ortsbilder im Kanton Bern (Interaktive Karte mit Daten aus Wikidata und OSM)
Objekt Typ ISOS- ID Aufnahme- jahr Wikidata- ID
Aarberg Kleinstadt ISOS 0443 1995 Q64113
Aarwangen, Schloss / Schürhof (Aarwangen )Spezialfall ISOS 0445 2007 Q265890
Äckenmatt (Wahlern ) Weiler ISOS 0450 1998 Q56257555
Adlemsried (Boltigen ) Weiler ISOS 0448 2005 Q56256594
Attiswil Dorf ISOS 0474 2007 Q67257
Balzenberg (Erlenbach im Simmental ) Weiler ISOS 0481 2005 Q56256597
Bangerten Dorf ISOS 0482 2009 Q67445
Bellelay (Saicourt )Spezialfall ISOS 0493 2005 Q815893
Bern Stadt ISOS 0499 2001 Q70
Biel/Bienne Stadt Ville ISOS 0503 (ISOS 10001)ISOS 0503 (ISOS 10002)1993 1993 Q1034
Bigel (Hasle bei Burgdorf ) Weiler ISOS 0504 2009 Q56256703
Bipschal (Ligerz )Weiler ISOS 0507 1994 Q56257352
Bleienbach Dorf ISOS 0510 2007 Q67606
Blumenstein Kirche / Wäsemli / Eschli (Blumenstein ) Weiler ISOS 0512 2006 Q19362537
Boltigen Dorf ISOS 0519 2005 Q65939
Bönigen Dorf ISOS 0520 2006 Q65502
Breitenegg (Wynigen ) Weiler ISOS 0527 2009 Q56257563
Bremgarten bei Bern Spezialfall ISOS 0528 1999 Q68185
Brienz Verstädtertes Dorf ISOS 0530 2006 Q65268
Brienzwiler Dorf ISOS 0531 2006 Q65211
Brittenwald (Oberburg ) Weiler ISOS 0532 2009 Q56257357
Brünigen (Meiringen ) Weiler ISOS 0536 2005 Q56257356
Büelikofen / Graben (Zollikofen ) Weiler ISOS 0545 1999 Q1020575
Bümpliz -Bethlehem (Bern )Verstädtertes Dorf ISOS 0548 2002 Q1020746 -Q822081
Büren an der Aare Kleinstadt ISOS 0550 1994 Q66360
Büren zum Hof Dorf ISOS 0551 2009 Q67554
Burgdorf Stadt ISOS 0552 2009 Q68311
Bütikofen (Kirchberg ) Weiler ISOS 0558 2009 Q56256704
Cernil, Le / Chaux de Tramelan, La (Tramelan ) Weiler ISOS 0564 2005 Q56257574
Champoz Dorf ISOS 0568 2006 Q66938
Châtelat (Petit-Val )Dorf ISOS 0569 2005 Q68612
Chavannes (La Neuveville )Weiler ISOS 0571 2006 Q18630489
Chlyrot (Untersteckholz ) Weiler ISOS 0573 2007 Q56257349
Cortébert Dorf ISOS 0580 2006 Q69974
Crémines Dorf ISOS 0583 2006 Q68599
Därstetten Kirche / Moos (Därstetten ) Spezialfall ISOS 0585 2005 Q133733390
Deisswil bei Münchenbuchsee Weiler ISOS 0586 2009 Q67832
Diemtigen Dorf ISOS 0590 2005 Q65957
Diesse Dorf ISOS 0592 2006 Q66837
Dürrenroth Dorf ISOS 0601 2008 Q69819
Elisried (Wahlern ) Weiler ISOS 0610 1998 Q56257556
Epsach Dorf ISOS 0617 1995 Q67371
Erlach Kleinstadt ISOS 0619 1994 Q69453
Erlenbach im Simmental Dorf ISOS 0620 2005 Q66132
Flüelen (Lützelflüh ) Weiler ISOS 0638 2008 Q133733647
Gals Dorf ISOS 0659 1995 Q67241
Gammen (Ferenbalm ) Dorf ISOS 0661 1998 Q56255594
Gäserz (Brüttelen )Weiler ISOS 0666 1994 Q15818774
Gerzensee Dorf ISOS 0670 1999 Q67014
Giessbach, Hotel (Brienz)Spezialfall ISOS 0671 2005 Q98532706
Gimmelwald (Lauterbrunnen )Weiler ISOS 0673 2006 Q1524782
Goldbach (Hasle bei Burgdorf ) Dorf ISOS 0678 2009 Q56255626
Gottstatt (Orpund )Spezialfall ISOS 0684 1994 Q677504
Grandval Dorf ISOS 0689 2006 Q67029
Gsteig Dorf ISOS 0702 2006 Q65753
Gsteig bei Interlaken (Gsteigwiler / Wilderswil ) Dorf ISOS 0703 2006 Q133734492
Guetisberg (Heimiswil ) Weiler ISOS 0705 2009 Q56255595
Guggisberg Dorf ISOS 0706 1998 Q64969
Gurtendörfli (Köniz ) Weiler ISOS 0715 1998 Q56256705
Hagneck, Elektrizitätswerk (Hagneck )Spezialfall ISOS 0723 1995 Q29652125
Halen, Siedlung (Kirchlindach )Spezialfall ISOS 0724 1999 Q1563609
Hämlismatt (Arni ) Weiler ISOS 0725 1999 Q56256587
Häutligen Dorf ISOS 0735 1999 Q67768
Herzogenbuchsee Verstädtertes Dorf ISOS 0753 2007 Q67499
Herzwil (Köniz)Weiler ISOS 0754 1998 Q1370879
Hindelbank, Schloss (Hindelbank )Spezialfall ISOS 0760 2009 Q2241578
Hofen (Wohlen bei Bern ) Weiler ISOS 0768 1998 Q56257560
Hofwil (Münchenbuchsee )Spezialfall ISOS 0770 2009 Q126096968
Huttwil Kleinstadt/Flecken ISOS 0781 2008 Q69619
Illiswil (Wohlen bei Bern ) Weiler ISOS 0784 1998 Q56257561
Ins Dorf ISOS 0788 1995 Q69487
Interlaken (Interlaken / Unterseen )Verstädtertes Dorf ISOS 0789 2006 Q68103
Iseltwald Dorf ISOS 0791 2006 Q64760
Jerisberghof (Ferenbalm ) Weiler ISOS 0799 1998 Q56256598
Jolimontgut (Gals ) Spezialfall ISOS 0800 1994 Q19362590
Kallnach, Elektrizitätswerk (Kallnach )Spezialfall ISOS 0804 1995 Q1532415
Kanderbrück (Frutigen ) Weiler ISOS 0805 2006 Q56256701
Kirchdorf Dorf ISOS 0821 1999 Q65895
Kleine Scheidegg (Lauterbrunnen)Spezialfall ISOS 0826 2006 Q869540
Kleinhöchstetten (Rubigen ) Weiler ISOS 0827 1999 Q56257482
Landshut, Schloss (Utzenstorf )Spezialfall ISOS 0845 2009 Q452935
Längenbach (Lauperswil ) Weiler ISOS 0846 2008 Q56257350
Langenthal Kleinstadt/Flecken ISOS 0850 2007 Q69726
Langnau im Emmental Verstädtertes Dorf ISOS 0851 2008 Q66300
Laupen Kleinstadt ISOS 0856 1999 Q67112
Leuzigen Dorf ISOS 0864 1994 Q67376
Liebewil (Köniz) Weiler ISOS 0865 1998 Q56256706
Ligerz Dorf ISOS 0866 1994 Q69495
Limpach Dorf ISOS 0867 2007 Q67814
Lindental (Vechigen ) Weiler ISOS 0871 1999 Q56257559
Lützelflüh Dorf ISOS 0881 2008 Q67826
Lyssach Dorf ISOS 0883 2009 Q67593
Meienried Spezialfall ISOS 0898 1994 Q67422
Meiniswil (Aarwangen )Weiler ISOS 0901 2007 Q56256586
Meiringen Verstädtertes Dorf ISOS 0902 2006 Q64123
Mengestorf (Köniz)Weiler ISOS 0904 1998 Q1629251
Moosaffoltern (Rapperswil )Weiler ISOS 0919 1994 Q56257480
Möriswil (Wohlen bei Bern )Weiler ISOS 0922 1998 Q56257562
Mötschwil Weiler ISOS 0927 2009 Q67830
Mühleberg, Kraftwerk (Mühleberg )Spezialfall ISOS 0931 1998 Q63412591
Mülchi Dorf ISOS 0934 2009 Q67579
Münchenwiler Dorf ISOS 0940 1999 Q659790
Münsingen, Anstalt (Münsingen )Spezialfall ISOS 0943 1999 Q976078
Neuveville, La Kleinstadt ISOS 0954 2006 Q69476
Nidau Kleinstadt ISOS 0955 1995 Q13209
Nidflue (Därstetten) Weiler ISOS 0959 2005 Q56256595
Niederbottigen (Bern )Weiler ISOS 0962 2001 Q56256588
Niederösch Dorf ISOS 0968 2009 Q67652
Nods Dorf ISOS 0976 2006 Q67468
Oberbipp Dorf ISOS 0983 2007 Q70271
Oberbütschel (Rüeggisberg ) Weiler ISOS 0986 1999 Q56257484
Oberdettigen (Wohlen bei Bern ) Weiler ISOS 0987 1998 Q56257569
Oberdiessbach Verstädtertes Dorf ISOS 0988 1999 Q67582
Oberhofen am Thunersee Verstädtertes Dorf ISOS 0996 2006 Q66611
Oberösch Weiler ISOS 1003 2009 Q67638
Oberwil bei Büren Dorf ISOS 1015 1994 Q67558
Oberwil im Simmental Dorf ISOS 1016 2005 Q66778
Ochlenberg Weiler ISOS 1019 2007 Q67857
Orvin Dorf ISOS 1026 2005 Q67016
Pfaffenried (Oberwil im Simmental) Weiler ISOS 1034 2005 Q56257478
Ranflüh (Rüderswil , Lützelflüh ) Weiler ISOS 1047 2008 Q56255596
Reconvilier Verstädtertes Dorf ISOS 1050 2005 Q67249
Renan Dorf ISOS 1055 2006 Q517870
Ried (Rüderswil) Weiler ISOS 1062 2008 Q56257483
Riedbach (Bern , Frauenkappelen ) Weiler ISOS 1065 2002 Q56256590
Riedern (Bern)Weiler ISOS 1066 2001 Q56256589
Riedtwil (Seeberg ) Dorf ISOS 1068 2007 Q56255598
Ringgenberg Dorf ISOS 1071 2006 Q66582
Rohrbach Dorf ISOS 1077 2007 Q70268
Rohrmoos (Oberburg ) Weiler ISOS 1079 2009 Q56257358
Rüderswil Dorf ISOS 1087 2008 Q67644
Rüeggisberg Dorf ISOS 1092 1999 Q66387
Rumendingen Dorf ISOS 1097 2009 Q67794
Rüti bei Büren Dorf ISOS 1106 1994 Q11737
Rybrügg / Hasli (Frutigen ) Spezialfall ISOS 1111 2006 Q133633210
Saanen Dorf ISOS 1113 2005 Q66629
Saint-Imier Verstädtertes Dorf ISOS 1119 2005 Q66390
Sand, Im (Moosseedorf ) Spezialfall ISOS 1120 2009 Q130318069
Schufelbüel (Lützelflüh ) Weiler ISOS 1146 2008 Q110925605
Schwanden (Rüeggisberg ) Weiler ISOS 1152 1999 Q56257485
Schwanden (Schüpfen )Weiler ISOS 1153 1994 Q2253008
Schwarzenburg (Wahlern)Kleinstadt/Flecken ISOS 1156 1998 Q70708
Seewil (Rapperswil ) Dorf ISOS 1167 1994 Q56255597
Signau Dorf ISOS 1170 2008 Q67289
Siselen Dorf ISOS 1174 1995 Q69877
Souboz Dorf ISOS 1180 2005 Q69868
St. Johannsen (Gals ) Spezialfall ISOS 1188 1994 Q5389716
St. Petersinsel (Twann )Spezialfall ISOS 1190 1994 Q688542
Sumiswald Dorf ISOS 1203 2008 Q68167
Taubenlochschlucht / Gorges de la Suze (Biel u. a.)Spezialfall ISOS 0683 (ISOS 20001)ISOS 0683 (ISOS 20002)1994 1994 Q662837
Tavannes Verstädtertes Dorf ISOS 1210 2006 Q67203
Thun Stadt ISOS 1216 2006 Q68978
Trachselwald (Trachselwald, Lützelflüh)Dorf ISOS 1224 2008 Q67086
Trub Dorf ISOS 1229 2008 Q67842
Tüscherz (Twann -Alfermée ) Dorf ISOS 1234 1994 Q56255610
Twann Dorf ISOS 1235 1994 Q652980
Unterseen (Interlaken, Unterseen)Kleinstadt ISOS 1244 2006 Q67097
Vinelz Dorf ISOS 1259 1995 Q67084
Vordere Chlapf (Gerzensee) Weiler ISOS 1262 1999 Q56256702
Wäckerschwend (Ochlenberg) Weiler ISOS 1266 2007 Q56257479
Waldau (Bern )Spezialfall ISOS 1271 2001 Q124262263
Waldhaus (Lützelflüh ) Weiler ISOS 1273 2008 Q56257355
Walperswil Dorf ISOS 1278 1995 Q69926
Wangen an der Aare Kleinstadt ISOS 1282 2007 Q67536
Wattenwil (Worb ) Weiler ISOS 1288 1999 Q55334364
Weissenburg (Därstetten)Spezialfall ISOS 1290 2006 Q1601436
Wiedlisbach Kleinstadt ISOS 1296 2007 Q67133
Wiggiswil Weiler ISOS 1298 2009 Q67648
Wilderswil Verstädtertes Dorf ISOS 1300 2006 Q69256
Wiler (Därstetten) Weiler ISOS 1301 2006 Q56256596
Wiler (Sigriswil ) Weiler ISOS 1303 2006 Q56257557
Wileroltigen Dorf ISOS 1305 1998 Q66919
Willadingen Dorf ISOS 1306 2009 Q67404
Wimmis Dorf ISOS 1308 2006 Q65949
Wingreis (Twann ) Weiler ISOS 1310 1994 Q56257558
Winterswil (Schüpfen) Weiler ISOS 1311 1994 Q56257486
Witenbach (Lauperswil ) Weiler ISOS 1313 2008 Q56257351
Wohlei (Frauenkappelen ) Weiler ISOS 1315 1998 Q56256700
Worbletal (Bolligen u. a.)Spezialfall ISOS 1319 1999 Q2593380
Zimlisberg (Rapperswil ) Weiler ISOS 1334 1994 Q56257481
Freiburg
45 ISOS-Ortsbilder von nationaler Bedeutung im Kanton Freiburg
Schützenswerte Ortsbilder im Kanton Freiburg (Interaktive Karte mit Daten aus Wikidata und OSM)
Objekt Typ ISOS- ID Aufnahme- jahr Wikidata- ID
Barberêche / Petit et Grand Vivy (Barberêche )Spezialfall ISOS 1720 2003 Q140303380
Bösingen Dorf ISOS 1455 2005 Q67379
Bourguillon (Freiburg )Spezialfall ISOS 1655 2003 Q1021567
Broc-Fabrique (Broc ) Spezialfall ISOS 5939 1996 Q56260953
Bulle Kleinstadt ISOS 1604 2005 Q68308
Bussy (Estavayer )Dorf ISOS 1458 2022 Q68595
Corbières Spezialfall ISOS 1608 1996 Q67708
Cressier Dorf ISOS 1734 2003 Q68558
Estavannens (Bas-Intyamon )Dorf ISOS 1613 2004 Q1369760
Estavayer-le-Lac (Estavayer )Kleinstadt ISOS 1484 2022 Q67516
Font (Estavayer , Cheyres-Châbles )Dorf ISOS 1491 2022 Q429085
Fräschels Dorf ISOS 1735 2022 Q68562
Freiburg/Fribourg Stadt ISOS 1675 2004 Q36378
Galmis (Düdingen ) Weiler ISOS 1497 2005 Q56260873
Grandvillard Dorf ISOS 1615 2004 Q66887
Granges-sur-Marly (Pierrafortscha , Marly ) Weiler ISOS 1678 2004 Q56260875
Gruyères Kleinstadt ISOS 1616 2005 Q69600
Hauterive (Hauterive, Bois-d’Amont )Spezialfall ISOS 1681 2004 Q67300
Jetschwil (Düdingen ) Weiler ISOS 1507 2005 Q56260874
Kerzers Verstädtertes Dorf ISOS 1744 2005 Q69871
Lessoc (Haut-Intyamon )Dorf ISOS 1621 1996 Q665376
Lurtigen Dorf ISOS 1751 2005 Q69895
Montbovon (Haut-Intyamon)Spezialfall ISOS 1625 1996 Q1945652
Môtier (Haut-Vully)Dorf ISOS 1755 2003 Q56260977
Muntelier Dorf ISOS 1756 2005 Q68665
Murten Kleinstadt ISOS 1758 2005 Q68283
Orsonnens (Villorsonnens )Dorf ISOS 1536 2003 Q1316201
Part Dieu, La (Gruyères) Spezialfall ISOS 1630 2023 Q2961290
Plaffeien (Oberschrot , Plaffeien)Dorf ISOS 1538 2005 Q67798
Praz (Bas-Vully ) Dorf ISOS 1761 2003 Q2108110
Richterwil (Bösingen) Weiler ISOS 1548 2005 Q56260872
Riedera, La (Le Mouret ) Weiler ISOS 1703 2004 Q133700783
Romont Kleinstadt ISOS 1550 2004 Q67103
Rue Kleinstadt ISOS 1551 2003 Q70188
Salvenach Dorf ISOS 1763 2005 Q69902
Sensebrücke (Wünnewil-Flamatt )Spezialfall ISOS 1559 2005 Q109502796
Torny-le-Petit (Torny ) Weiler ISOS 1572 2003 Q21634349
Vallon de l’Arbogne (Montagny ) Spezialfall ISOS 6291 2022 Q133698861
Vallon du Gottéron (Freiburg ) Spezialfall ISOS 1711 2003 Q133698031
Valsainte, La (Val-de-Charmey )Spezialfall ISOS 1642 1998 Q376486
Villarsel-sur-Marly (Villarsel-sur-Marly, Le Mouret )Weiler ISOS 1716 2004 Q67356
Villars-sur-Marly (Pierrafortscha , Marly , Tentlingen ) Weiler ISOS 1715 2004 Q56260876
Villarvolard (Corbières )Dorf ISOS 1646 1996 Q662286
Vuippens (Marsens )Spezialfall ISOS 1648 1996 Q2535226
Vuissens (Estavayer )Dorf ISOS 1589 2022 Q70002
Genf
20 ISOS-Ortsbilder von nationaler Bedeutung im Kanton Genf
Schützenswerte Ortsbilder im Kanton Genf (Interaktive Karte mit Daten aus Wikidata und OSM)
Objekt Typ ISOS- ID Aufnahme- jahr Wikidata- ID
Avanchets, Les (Vernier )Spezialfall ISOS 6283 2021 Q3230747
Avully Dorf ISOS 1802 2019 Q69200
Carouge Stadt ISOS 1812 2021 Q69364
Carre, Le (Meinier , Choulex) Weiler ISOS 1813 2019 Q56261093
Cartigny Dorf ISOS 1814 2019 Q65531
Céligny Dorf ISOS 1815 2019 Q69410
Dardagny Dorf ISOS 1834 2019 Q69471
Genève Stadt ISOS 1840 2021 Q71
Genthod Dorf ISOS 1841 2019 Q48923
Gradelle, La (Chêne-Bougeries ) Dorf ISOS 6281 2019 Q3209441
Hermance Kleinstadt ISOS 1845 2019 Q66200
Jussy (Jussy, Gy, Meinier)Dorf ISOS 1846 2019 Q65538
Landecy (Bardonnex ) Dorf ISOS 1848 2019 Q3217042
Lignon, Le (Vernier )Spezialfall ISOS 6282 2019 Q1094320
Malval (Dardagny)Weiler ISOS 1852 2019 Q3284662
Mandement, Coteau du (Satigny ) Spezialfall ISOS 6280 2019 Q133622574
Pregny (Pregny-Chambésy , Le Grand-Saconnex ) Spezialfall ISOS 1866 2019 Q133573605
Russin Dorf ISOS 1870 2019 Q69826
Sierne (Veyrier ) Weiler ISOS 1877 2019 Q17347217
Sionnet (Jussy , Meinier) Weiler ISOS 1878 2019 Q56261079
Graubünden
105 ISOS-Ortsbilder von nationaler Bedeutung im Kanton Graubünden
Schützenswerte Ortsbilder im Kanton Graubünden (Interaktive Karte mit Daten aus Wikidata und OSM)
Objekt Typ ISOS- ID Aufnahme- jahr Wikidata- ID
Almens (Domleschg )Dorf ISOS 1934 2019 Q64226
Alvaneu (Albula/Alvra )Dorf ISOS 1935 2021 Q64229
Alvaschein (Albula/Alvra)Dorf ISOS 1937 2021 Q64319
Andeer Dorf ISOS 1938 2019 Q64359
Ardez (Scuol )Dorf ISOS 1943 2020 Q64338
Augio (Rossa ) Dorf ISOS 1946 2023 Q3629532
Bergün/Bravuogn (Bergün Filisur )Dorf ISOS 1950 2020 Q68319
Bever Dorf ISOS 1951 2019 Q69121
Bodio/Cauco (Calanca ) Dorf ISOS 1953 2024 Q65708
Bondo (Bregaglia )Dorf ISOS 6292 2021 Q660482
Borgonovo (Bregaglia) Dorf ISOS 2320 2021 Q13100491
Braggio (Calanca )Dorf ISOS 1956 2024 Q67286
Brün (Safiental ) Weiler ISOS 1960 2022 Q56307510
Calfreisen (Arosa )Weiler ISOS 1966 2019 Q65172
Cantone (Poschiavo ) Weiler ISOS 1977 2021 Q5033986
Castasegna (Bregaglia)Dorf ISOS 2322 2021 Q661499
Castrisch (Ilanz/Glion )Dorf ISOS 1983 2023 Q65656
Cavaione (Brusio ) Weiler ISOS 1984 2020 Q5054738
Cavardiras (Disentis/Mustér )Weiler ISOS 1985 2024 Q173969
Chur Stadt ISOS 1991 2020 Q69007
Cinuos-chel (S-chanf )Weiler ISOS 1993 2019 Q1092598
Coltura (Bregaglia) Dorf ISOS 2323 2021 Q5149497
Cons (Lumnezia ) Weiler ISOS 2000 2024 Q140084511
Curaglia (Medel (Lucmagn) ) Dorf ISOS 2008 2024 Q56294129
Disla (Disentis/Mustér ) Weiler ISOS 2023 2024 Q56307888
Dörfji/Schmitten (Arosa (Sapün )) Spezialfall ISOS 2204 2019 Q2224130
Dusch (Domleschg ) Spezialfall ISOS 6284 2019 Q99437732
Duvin (Ilanz/Glion)Dorf ISOS 2026 2023 Q65669
Fideris Dorf ISOS 2036 2022 Q64643
Filisur (Bergün Filisur)Dorf ISOS 2037 2020 Q66214
Fläsch Dorf ISOS 2038 2021 Q65386
Fürstenau Kleinstadt/Flecken ISOS 2049 2019 Q64805
Guarda (Scuol)Dorf ISOS 2059 2020 Q65110
Haldenstein Dorf ISOS 2060 2019 Q66606
Ilanz (Ilanz/Glion)Kleinstadt ISOS 2063 2023 Q64213
Jenins Dorf ISOS 2066 2021 Q65404
Landarenca (Calanca )Weiler ISOS 2075 2024 Q689526
Latsch (Bergün Filisur)Weiler ISOS 2080 2020 Q1807025
Lavin (Zernez )Dorf ISOS 2081 2020 Q65557
Lohn Dorf ISOS 2086 2019 Q66694
Lumbrein (Lumnezia )Dorf ISOS 2090 2024 Q65718
Luzein Dorf ISOS 2094 2022 Q65296
Maienfeld Kleinstadt ISOS 2096 2021 Q64178
Malans Dorf ISOS 2099 2021 Q69053
Medergen (Arosa)Spezialfall ISOS 2108 2019 Q1916095
Mesocco Dorf ISOS 2110 2022 Q64617
Miralago (Brusio , Poschiavo )Spezialfall ISOS 2111 2020 Q688724
Mon (Albula/Alvra )Spezialfall ISOS 2117 2021 Q65361
Monstein (Davos )Dorf ISOS 2119 2022 Q1111800
Mulegns (Surses )Dorf ISOS 2123 2021 Q65706
Müstair (Val Müstair )Verstädtertes Dorf ISOS 2125 2020 Q1959393
Obermutten (Thusis )Weiler ISOS 2130 2019 Q2010449
Pignia (Andeer )Dorf ISOS 2146 2019 Q669488
Pontresina Spezialfall ISOS 2153 2019 Q69259
Poschiavo Verstädtertes Dorf ISOS 2155 2021 Q69503
Präz (Cazis )Dorf ISOS 2159 2019 Q659907
Promontogno (Bregaglia) Dorf ISOS 2326 2022 Q7249857
Punt, La (La Punt Chamues-ch ) Spezialfall ISOS 2161 2019 Q133572181
Putz (Luzein )Weiler ISOS 2163 2022 Q2119345
Reichenau (Tamins )Spezialfall ISOS 2171 2019 Q502716
Reischen (Zillis-Reischen ) Weiler ISOS 2172 2019 Q27955065
Riom (Surses )Dorf ISOS 2176 2021 Q15842521
Rossa Dorf ISOS 2181 2023 Q66809
Roveredo con Ai Rogg, Beffeno, Carasole, Guerra, Mot, Rugno, San Fedele, San Giulio (Roveredo ) Verstädtertes Dorf ISOS 2183 1994 Q64912
Salouf (Surses)Dorf ISOS 2194 2021 Q67032
Samedan Verstädtertes Dorf ISOS 2195 2019 Q69085
Santa Domenica (Rossa )Dorf ISOS 2201 2022 Q65687
San Vittore Dorf ISOS 2199 2022 Q65687
Santa Maria in Calanca Dorf ISOS 2203 2024 Q65569
Santa Maria Val Müstair (Val Müstair )Dorf ISOS 2202 2020 Q659972
S-chanf Dorf ISOS 2188 2019 Q65552
Scharans Dorf ISOS 2209 2019 Q64342
Schlans (Trun )Dorf ISOS 2213 2023 Q660047
Schloss Sins (Domleschg)Spezialfall ISOS 6285 2019 Q2242877
Schmitten Dorf ISOS 2215 2020 Q65399
Scuol Verstädtertes Dorf ISOS 2218 2020 Q69079
Seewis im Prättigau Dorf ISOS 2220 2022 Q64748
Segnas (Disentis/Mustér)Dorf ISOS 2221 2024 Q2266162
Sent (Scuol)Dorf ISOS 2225 2020 Q69709
Siat (Ilanz/Glion)Dorf ISOS 2229 2023 Q65716
Sils im Domleschg Verstädtertes Dorf ISOS 2231 2019 Q65069
Soazza Dorf ISOS 2234 2022 Q65711
Soglio (Bregaglia)Dorf ISOS 2328 2021 Q688511
Splügen (Rheinwald )Dorf ISOS 2237 2019 Q64195
St. Luzisteig , Alte Zollstation (Fläsch /Maienfeld )Spezialfall ISOS 6289 2021 Q133572018
Stampa (Bregaglia)Dorf ISOS 2330 2021 Q688507
Strassberg (Arosa)Spezialfall ISOS 2248 2019 Q1571902
Stugl/Stuls (Bergün Filisur)Weiler ISOS 2249 2020 Q2358932
Sur En (Scuol)Weiler ISOS 2253 2020 Q1489230
Tamins Dorf ISOS 2264 2019 Q64740
Tarasp (Scuol)Spezialfall ISOS 2265 2020 Q68372
Tarasp, Kurhaus (Scuol) Spezialfall ISOS 6286 2020 Q29521603
Tersnaus (Lumnezia )Dorf ISOS 2269 2024 Q1651737
Tiefencastel (Albula/Alvra)Dorf ISOS 2271 2021 Q64328
Trun Verstädtertes Dorf ISOS 2277 2023 Q64951
Tschlin (Valsot )Dorf ISOS 2283 2020 Q65083
Valendas (Safiental )Dorf ISOS 2295 2022 Q65549
Vella (Lumnezia )Dorf ISOS 2300 2024 Q65395
Vicosoprano (Bregaglia)Dorf ISOS 2331 2021 Q660433
Vnà (Valsot)Dorf ISOS 2305 2020 Q692724
Vrin (Lumnezia )Dorf ISOS 2306 2024 Q659856
Waltensburg/Vuorz (Breil/Brigels )Dorf ISOS 2309 2023 Q64559
Zernez Verstädtertes Dorf ISOS 2313 2020 Q64609
Zillis (Zillis-Reischen) Dorf ISOS 2315 2019 Q27943319
Zuoz Dorf ISOS 2318 2019 Q66184
St. Gallen
62 ISOS-Ortsbilder von nationaler Bedeutung im Kanton St. Gallen
Schützenswerte Ortsbilder im Kanton St. Gallen (Interaktive Karte mit Daten aus Wikidata und OSM)
Objekt Typ ISOS- ID Aufnahme- jahr Wikidata- ID
Altstätten Kleinstadt/Flecken ISOS 5803 2008 Q68281
Azmoos (Wartau )Dorf ISOS 5825 2008 Q793951
Bäbikon (Kirchberg ) Weiler ISOS 2783 2004 Q56331013
Balgach /Heerbrugg (Balgach u. a.)Verstädtertes Dorf ISOS 2944 2008 Q56331313
Berg /Mörschwil , SchlosslandschaftSpezialfall ISOS 6200 2011 Q56317522
Berneck Verstädtertes Dorf ISOS 2945 2008 Q67225
Bollingen (Rapperswil-Jona )Spezialfall ISOS 2915 2007 Q686267
Bruggen /Sittertal (St. Gallen )Spezialfall ISOS 2887 2010 Q56330245
Buechberg/Buechstig, Kulturlandschaft (Thal ) Spezialfall ISOS 2947 2008 Q56319064
Burgau (Flawil )Dorf ISOS 2965 2005 Q1014785
Bütschwil Verstädtertes Dorf ISOS 2785 2004 Q65676
Degersheim Verstädtertes Dorf ISOS 2966 2005 Q64974
Dottenwil/Zwingensteinhueb, Kulturlandschaft (Wittenbach , Berg) Spezialfall ISOS 6195 2010 Q56316748
Ebnat-Kappel Verstädtertes Dorf ISOS 5966 2000 Q66237
Ennetbühl (Nesslau-Krummenau ) Dorf ISOS 6012 2000 Q56331554
Flums Verstädtertes Dorf ISOS 5971 2008 Q69954
Fontnas (Wartau)Weiler ISOS 5828 2008 Q56331020
Fürschwendi (Eggersriet ) Weiler ISOS 2867 2010 Q56331015
Gibel (Goldingen ) Weiler ISOS 2922 2007 Q56331016
Gretschins (Wartau ) Weiler ISOS 5829 2008 Q1512869
Hemberg Dorf ISOS 6043 2003 Q65631
Lichtensteig (Lichtensteig , Wattwil ) Kleinstadt/Flecken ISOS 6046 2003 Q69274
Lütisburg Spezialfall ISOS 2795 2004 Q66857
Magdenau (Degersheim )Spezialfall ISOS 2973 2005 Q56327284
Marbach Dorf ISOS 5804 2008 Q67900
Maseltrangen (Schänis ) Weiler ISOS 2813 2006 Q1906963
Matten/Wilen/Zinggenhueb, Kulturlandschaft (Andwil /Gossau ) Spezialfall ISOS 2837 2010 Q56318569
Mels verstädtertes Dorf ISOS 5973 2008 Q67027
Mogelsberg (Neckertal )Dorf ISOS 2974 2005 Q869624
Muolen, Kulturlandschaft (Muolen ) Spezialfall ISOS 6269 2011 Q56330098
Niederglatt (Oberuzwil ) Weiler ISOS 2976 2006 Q56331018
Notkersegg (St. Gallen ) Spezialfall ISOS 6202 2010 Q1775731
Ober-/Unterrheintal, Schlosslandschaft (Altstätten u. a.) Spezialfall ISOS 2957 2008 Q56302581
Oberglatt (Flawil ) Weiler ISOS 2979 2005 Q2009703
Oberschan (Wartau ) Dorf ISOS 5826 2008 Q15837287
Raaschberg (Flawil ) Weiler ISOS 2983 2006 Q56331012
Rapperswil (Rapperswil-Jona )Kleinstadt/Flecken ISOS 2929 2006 Q688539
Rheineck Kleinstadt/Flecken ISOS 2955 2008 Q69595
Rieden Dorf ISOS 2814 2007 Q66534
Rorschach Kleinstadt/Flecken ISOS 2878 2011 Q68250
Rorschacherberg, Schlosslandschaft (Rorschacherberg , Thal) Spezialfall ISOS 6201 2011 Q56320190
Rüthi Dorf ISOS 5805 2008 Q66890
Sargans Kleinstadt/Flecken ISOS 5989 2008 Q64571
Schänis Dorf ISOS 2816 2006 Q65446
Schmerikon Dorf ISOS 2933 2006 Q66684
Spreitenbach/Furth (Neckertal ) Spezialfall ISOS 6042 2003 Q56329968
St. Gallen Stadt ISOS 5824 2011 Q25607
St. Georgen (St. Gallen)Verstädtertes Dorf ISOS 2904 2010 Q21050914
St. Scholastika (Tübach ) Spezialfall ISOS 6022 2011 Q29524036
Sulzberg (Untereggen ) Spezialfall ISOS 2881 2011 Q2243649
Thal/Feldmoos (Thal ) Dorf ISOS 2960 2008 Q56331474
Trempel (Ebnat-Kappel ) Spezialfall ISOS 6011 2000 Q29786425
Uetliburg/Berg Sion (Gommiswald ) Spezialfall ISOS 2935 2006 Q819287
Unterlören (Wittenbach ) Weiler ISOS 2905 2010 Q56331022
Vättis (Pfäfers )Dorf ISOS 5979 2008 Q689509
Walenstadt Kleinstadt/Flecken ISOS 5993 2008 Q64191
Wattwil verstädtertes Dorf ISOS 6055 2004 Q66601
Weesen Kleinstadt/Flecken ISOS 2819 2006 Q69644
Weisstannen (Mels)Dorf ISOS 5976 2008 Q1779982
Werdenberg (Grabs , Buchs )Spezialfall ISOS 5830 2008 Q693725
Wil Kleinstadt/Flecken ISOS 3013 2011 Q64077
Wurmsbach /St. Dionys (Rapperswil-Jona )Spezialfall ISOS 2941 2006 Q140316083
Waadt
141 ISOS-Ortsbilder von nationaler Bedeutung im Kanton Waadt
Schützenswerte Ortsbilder im Kanton Waadt (Interaktive Karte mit Daten aus Wikidata und OSM)
Objekt Typ ISOS- ID Aufnahme- jahr Wikidata- ID
Agiez Dorf ISOS 4619 2010 Q43188
Aigle Kleinstadt ISOS 4225 2013 Q43195
Aran (Bourg-en-Lavaux ) Dorf ISOS 4451 2012 Q56273465
Arnex-sur-Orbe Dorf ISOS 4620 2010 Q43212
Auberson, L’ (Sainte-Croix )Verstädtertes Dorf ISOS 4380 2011 Q3202583
Aubonne Kleinstadt/Flecken ISOS 4287 2012 Q43232
Avenches Kleinstadt/Flecken ISOS 4303 2011 Q43236
Baulmes Dorf ISOS 4621 2011 Q43245
Begnins Dorf ISOS 4583 2012 Q43251
Bévieux, Le (Bex ) Spezialfall ISOS 4229 2013 Q56273454
Bex Kleinstadt/Flecken ISOS 4230 2013 Q52261
Bofflens Dorf ISOS 4635 2010 Q52267
Bonvillars Dorf ISOS 4369 2011 Q52269
Bougy-Villars Dorf ISOS 4291 2012 Q52272
Bugnaux (Essertines-sur-Rolle ) Weiler ISOS 4742 2012 Q56273537
Bursins Dorf ISOS 4744 2012 Q52298
Burtigny Dorf ISOS 4745 2012 Q52299
Caux (Montreux )Spezialfall ISOS 4760 2013 Q674325
Champagne Dorf ISOS 4370 2011 Q52685
Champvent Spezialfall ISOS 5864 2011 Q52694
Château-d’Oex Verstädtertes Dorf ISOS 4730 2013 Q52699
Châtelard (Lutry ) Weiler ISOS 4452 2012 Q56273600
Chaux, La (Cossonay )Dorf ISOS 4325 2012 Q52701
Chaux, La (Sainte-Croix )Weiler ISOS 4388 2011 Q56273663
Chavannes-sur-Moudon Dorf ISOS 4512 2012 Q52719
Chêne-Pâquier Spezialfall ISOS 5867 2011 Q52737
Chez-les-Aubert (Le Chenit ) Weiler ISOS 4443 2011 Q56273575
Chillon, Château de (Veytaux )Spezialfall ISOS 4763 2013 Q372647
Clées, Les Spezialfall ISOS 4629 2010 Q57090
Colombier (Echichens )Dorf ISOS 4481 2012 Q678901
Combremont-le-Petit (Valbroye )Dorf ISOS 4679 2011 Q669555
Concise Dorf ISOS 4371 2011 Q57096
Coppet Kleinstadt ISOS 4593 2012 Q57097
Corcelles-près-Concise Dorf ISOS 4382 2011 Q57102
Corsier-sur-Vevey Dorf ISOS 4769 2012 Q57110
Cossonay Kleinstadt ISOS 4328 2012 Q57111
Cotterd (Vully-les-Lacs ) Weiler ISOS 4308 2011 Q56273700
Cronay Dorf ISOS 5870 2010 Q57122
Cuarnens Dorf ISOS 4333 2012 Q68624
Cully (Bourg-en-Lavaux)Kleinstadt ISOS 4458 2012 Q661664
Démoret Dorf ISOS 5872 2010 Q68875
Denezy (Montanaire )Dorf ISOS 4518 2011 Q70557
Eclépens Dorf ISOS 4336 2012 Q70525
Epesses (Bourg-en-Lavaux)Dorf ISOS 4459 2012 Q668869
Essertines-sur-Yverdon Dorf ISOS 5906 2011 Q68735
Etivaz, L’ (Château-d’Oex)Weiler ISOS 4732 2013 Q1392479
Etoy Dorf ISOS 4487 2012 Q70216
Féchy Dorf ISOS 4292 2012 Q70260
Fiez Dorf ISOS 4372 2011 Q68861
Fontaines-sur-Grandson Dorf ISOS 4373 2011 Q70551
Forclaz, La (Ormont-Dessous ) Dorf ISOS 4247 2014 Q3209126
Giez Spezialfall ISOS 4374 2011 Q70661
Givrins Dorf ISOS 4602 2012 Q69315
Grandcour Dorf ISOS 4683 2011 Q70190
Grandson Kleinstadt ISOS 4367 2011 Q70199
Grandvaux (Bourg-en-Lavaux)Dorf ISOS 4460 2013 Q664153
Granges-près-Marnand (Valbroye)Verstädtertes Dorf ISOS 4684 2012 Q668880
Gryon Dorf ISOS 4251 2013 Q69522
Haras fédéral (Avenches ) Spezialfall ISOS 4312 2011 Q1729821
Huémoz (Ollon ) Dorf ISOS 4252 2013 Q15621795
Isle, L’ Spezialfall ISOS 4340 2012 Q68387
Jouxtens-Mézery Spezialfall ISOS 4420 2012 Q70243
Lance, La (Concise ) Spezialfall ISOS 4379 2011 Q2961267
Lausanne Stadt ISOS 4397 2014 Q807
Lavigny Dorf ISOS 4488 2012 Q68756
Lieu, Le Dorf ISOS 4444 2011 Q69546
Lignerolle Dorf ISOS 4623 2011 Q70503
Lovatens Dorf ISOS 4524 2011 Q68754
Lucens Kleinstadt ISOS 4525 2012 Q70110
Lutry Kleinstadt ISOS 4461 2013 Q69697
Marchissy Dorf ISOS 4295 2012 Q68647
Mauguettaz, La (Yvonand ) Weiler ISOS 5880 2010 Q56273704
Mex Dorf ISOS 4343 2011 Q70655
Mollens Dorf ISOS 4296 2012 Q70553
Molondin Dorf ISOS 5903 2010 Q70568
Montcherand Dorf ISOS 4624 2011 Q68653
Montreux Spezialfall ISOS 4773 2012 Q69354
Mont-sur-Rolle Dorf ISOS 4751 2012 Q68762
Morges Kleinstadt/Flecken ISOS 4493 2012 Q69401
Moudon Kleinstadt/Flecken ISOS 4528 2012 Q70202
Novalles Weiler ISOS 4376 2010 Q70649
Noville Dorf ISOS 4260 2013 Q70005
Nyon Stadt ISOS 4607 2012 Q64027
Ogens Dorf ISOS 4530 2011 Q68908
Ollon Dorf ISOS 4261 2013 Q70115
Onnens Dorf ISOS 4385 2011 Q70588
Orbe Kleinstadt ISOS 4616 2011 Q68213
Orny Dorf ISOS 4348 2012 Q68917
Oron-le-Châtel (Oron )Spezialfall ISOS 4664 2013 Q689061
Payerne Kleinstadt/Flecken ISOS 4689 2011 Q69525
Perroy Dorf ISOS 4752 2012 Q68076
Pont, Le (L’Abbaye ) Dorf ISOS 4446 2011 Q52637852
Posses, Les (Bex ) Dorf ISOS 4267 2013 Q56273447
Poudrerie fédérale (Aubonne) Spezialfall ISOS 5998 2012 Q1541826
Prahins Dorf ISOS 5888 2010 Q678150
Prangins Dorf ISOS 4608 2012 Q69293
Provence Dorf ISOS 4375 2011 Q70450
Rances Dorf ISOS 4625 2011 Q70505
Riex (Bourg-en-Lavaux)Dorf ISOS 4465 2012 Q520036
Rivaz Dorf ISOS 4466 2012 Q70515
Rolle Kleinstadt/Flecken ISOS 4753 2012 Q69570
Romainmôtier (Romainmôtier-Envy )Kleinstadt/Flecken ISOS 4617 2011 Q3695253
Rossinière Dorf ISOS 4738 2013 Q67694
Rougemont Dorf ISOS 4739 2013 Q70000
Russille, La (Les Clées ) Weiler ISOS 4627 2010 Q56273589
Saint-Christophe (Champvent ) Spezialfall ISOS 6079 2011 Q56273508
Sainte-Croix Verstädtertes Dorf ISOS 4368 2011 Q70090
Saint-Livres Dorf ISOS 4300 2012 Q68749
Saint-Prex Kleinstadt/Flecken ISOS 4498 2012 Q68063
Saint-Saphorin Dorf ISOS 4467 2012 Q70535
Saint-Saphorin-sur-Morges (Echichens)Dorf ISOS 4499 2012 Q678787
Saint-Triphon (Ollon) Dorf ISOS 4271 2013 Q2678646
Sarraz, La Kleinstadt/Flecken ISOS 4354 2012 Q70210
Sassel (Valbroye)Dorf ISOS 4692 2011 Q689097
Savuit (Lutry ) Weiler ISOS 4469 2013 Q56273602
Séchey, Le (Le Lieu ) Weiler ISOS 4447 2011 Q6507715
Sentier, Le (Le Chenit ) Verstädtertes Dorf ISOS 4448 2011 Q3058100
Sergey Weiler ISOS 4628 2010 Q70555
Tartegnin (Tartegnin, Essertines-sur-Rolle)Weiler ISOS 4754 2012 Q70065
Taveyanne (Gryon ) Spezialfall ISOS 4274 2013 Q29890886
Trey Dorf ISOS 4696 2011 Q68879
Treytorrens Dorf ISOS 4697 2011 Q70673
Treytorrens (Puidoux ) Weiler ISOS 4470 2012 Q7839630
Valeyres-sous-Rances Dorf ISOS 4626 2011 Q70501
Vallorbe verstädtertes Dorf ISOS 4632 2011 Q68587
Vaugondry (Tévenon)Weiler ISOS 4377 2011 Q668799
Vaulion verstädtertes Dorf ISOS 4618 2011 Q70665
Vernand-Dessus (Lausanne) Spezialfall ISOS 4416 2012 Q3555948
Vers-l’Eglise (Ormont-Dessus ) Weiler ISOS 4278 2013 Q56273625
Vevey Stadt ISOS 4782 2012 Q68160
Veyges (Leysin ) Weiler ISOS 4280 2013 Q56273596
Villarzel Dorf ISOS 4701 2011 Q70591
Villas Dubochet (Montreux ) Spezialfall ISOS 4783 2013 Q19951325
Villeneuve Kleinstadt/Flecken ISOS 4283 2013 Q69972
Vinzel Weiler ISOS 4755 2012 Q68651
Vufflens-la-Ville Dorf ISOS 4360 2012 Q70540
Vufflens-le-Château Spezialfall ISOS 4505 2012 Q69445
Vullierens Dorf ISOS 4506 2012 Q68636
Yens Dorf ISOS 4507 2012 Q68642
Yverdon-les-Bains Stadt ISOS 5901 2012 Q63946
Yvorne/Vers Morey (Yvorne ) Dorf ISOS 4285 2013 Q22653162
Zürich
73 ISOS-Ortsbilder von nationaler Bedeutung im Kanton Zürich
Schützenswerte Ortsbilder im Kanton Zürich (Interaktive Karte mit Daten aus Wikidata und OSM)
Objekt Typ ISOS- ID Aufnahme- jahr Wikidata- ID
Aatal (Seegräben , Uster , Wetzikon )Spezialfall ISOS 5264 2012 Q303730
Andelfingen Dorf ISOS 5279 2013 Q68423
Aumüli (Stallikon )Spezialfall ISOS 5284 2011 Q56285095
Bachs Dorf ISOS 5290 2012 Q70273
Bauma Verstädtertes Dorf ISOS 5296 2012 Q67145
Benken Dorf ISOS 5300 2013 Q70171
Berg am Irchel Dorf ISOS 5303 2013 Q65781
Bülach Kleinstadt/Flecken ISOS 5332 2013 Q9093
Burg (Meilen ) Weiler ISOS 5333 2011 Q56284660
Dägerlen Weiler ISOS 5344 2012 Q68437
Dürstelen (Hittnau ) Weiler ISOS 5360 2012 Q1272256
Eglisau Kleinstadt/Flecken ISOS 5367 2012 Q69175
Elgg Kleinstadt/Flecken ISOS 5372 2012 Q67137
Ellikon am Rhein (Marthalen ) Weiler ISOS 5373 2013 Q56284280
Feldbach/Schirmensee (Hombrechtikon ) Spezialfall ISOS 5387 2011 Q56284756
Flaach Dorf ISOS 5394 2013 Q70367
Freudwil (Uster ) Weiler ISOS 5398 2012 Q16937504
Girsberg (Waltalingen ) Weiler ISOS 5412 2013 Q56284667
Glattfelden Dorf ISOS 5414 2012 Q68399
Greifensee Kleinstadt/Flecken ISOS 5422 2012 Q64882
Grossholz/Grüt (Mettmenstetten ) Weiler ISOS 5424 2010 Q56284661
Grundhof/Mörsburg (Winterthur ) Weiler ISOS 5425 2012 Q56284669
Grüningen Kleinstadt/Flecken ISOS 5426 2012 Q67120
Guntalingen (Waltalingen ) Dorf ISOS 5431 2013 Q56282791
Hauptikon (Kappel am Albis )Dorf ISOS 5441 2010 Q1589491
Hermatswil (Pfäffikon )Weiler ISOS 5449 2012 Q1613469
Hinteruttenberg (Knonau ) Weiler ISOS 5463 2010 Q56284279
Horgen Verstädtertes Dorf ISOS 5474 2011 Q68286
Hausen/Schloss Widen (Ossingen ) Weiler ISOS 5482 2013 Q56284664
Husertal (Hausen am Albis )Weiler ISOS 5483 2010 Q1638916
Kappel/Näfenhüser (Kappel am Albis ) Spezialfall ISOS 5496 2010 Q56284777
Kemptthal (Lindau ) Spezialfall ISOS 6213 2012 Q22377938
Kirch Dinhard (Dinhard ) Dorf ISOS 5503 2012 Q56282787
Kyburg Dorf ISOS 5510 2012 Q65779
Laufen, Schloss (Laufen-Uhwiesen )Spezialfall ISOS 5518 2013 Q678484
Lützelsee (Hombrechtikon ) Weiler ISOS 5528 2011 Q56284275
Marthalen Dorf ISOS 5531 2013 Q67213
Maschwanden Dorf ISOS 5532 2010 Q64977
Meilen Verstädtertes Dorf ISOS 5534 2011 Q68261
Mülenen (Richterswil ) Spezialfall ISOS 5544 2010 Q56284783
Mutzmalen (Stäfa ) Weiler ISOS 5547 2011 Q692866
Neuthal (Bäretswil )Spezialfall ISOS 5556 2012 Q1669528
Oberrifferswil (Rifferswil ) Dorf ISOS 5591 2010 Q56282789
Oberstammheim Dorf ISOS 5597 2013 Q67902
Ossingen Dorf ISOS 5611 2013 Q68393
Otelfingen Dorf ISOS 5612 2013 Q66156
Pfäffikon Verstädtertes Dorf ISOS 5616 2012 Q68269
Rafz Dorf ISOS 5620 2012 Q66457
Regensberg Kleinstadt/Flecken ISOS 5624 2013 Q70197
Rheinau Spezialfall ISOS 5628 2013 Q67534
Rheinsfelden, Kraftwerk Eglisau-Glattfelden (Glattfelden )Spezialfall ISOS 6206 2012 Q1422263
Richterswil Verstädtertes Dorf ISOS 5629 2010 Q68227
Rudolfingen (Trüllikon)Dorf ISOS 5648 2013 Q22699198
Rüti mit Untertann (Rüti, Dürnten)Verstädtertes Dorf ISOS 5654 2012 Q56284781
Schlieren, Gaswerk (Schlieren )Spezialfall ISOS 5666 2013 Q56284709
Schipf mit Seeuferhang, Landgut (Herrliberg , Erlenbach ) Spezialfall ISOS 5662 2011 Q56284697
Seegräben Dorf ISOS 5681 2012 Q67310
Stadel Dorf ISOS 5694 2012 Q67907
Stäfa Verstädtertes Dorf ISOS 6210 2011 Q69774
Teufen, Schloss (Freienstein-Teufen )Spezialfall ISOS 6212 2012 Q133512750
Tüfenbach (Hausen am Albis ) Weiler ISOS 5718 2010 Q56284272
Uetikon, Chemische Fabrik (Uetikon am See ) Spezialfall ISOS 6211 2011 Q29574256
Unterstammheim Dorf ISOS 5743 2013 Q67937
Uster Verstädtertes Dorf ISOS 5745 2012 Q64032
Wald Verstädtertes Dorf ISOS 5751 2012 Q67272
Waltalingen Dorf ISOS 5754 2013 Q67302
Wasterkingen Dorf ISOS 5760 2012 Q67882
Wellenau (Bauma )Weiler ISOS 5767 2012 Q56188951
Wiesendangen Dorf ISOS 5776 2012 Q64853
Wilen bei Neunforn (Neunforn TG, Oberstammheim ZH)Weiler ISOS 3705 2007 Q15854417
Winterthur Stadt ISOS 5791 2013 Q9125
Wissenbach (Mettmenstetten) Weiler ISOS 5765 2010 Q56284663
Zürich Stadt ISOS 5800 2014 Q72
Anmerkung: Orte in Klammer bezeichnen lediglich die politische Gemeinde.
Anwendung
Die gesetzlichen Grundlagen für die Anwendung sind die Verordnung über das Bundesinventar der schützenswerten Ortsbilder der Schweiz ISOS (VISOS) und die Raumplanungsverordnung (RPV).
Die Anwendung hängt davon ab, ob mit der Planung oder dem Bauvorhaben eine Bundesaufgabe verbunden und wie schwer der Eingriff in das Ortsbild ist. Im Regelfall wird das ISOS anhand der Interessenabwägung angewendet. Betrifft ein Bauvorhaben keine Bundesaufgabe, sind die Schutzziele des ISOS nur mittelbar über die kommunale Nutzungsplanung, nicht aber unmittelbar im Baubewilligungsverfahren anzuwenden, ausser die die kommunale Nutzungsplanung missachtet massgeblich die Schutzziele des ISOS. Wenn von der Planung oder dem Bauvorhaben eine Bundesaufgabe betroffen ist und wenn die zuständige kantonale Fachstelle die Planung oder das Bauvorhaben als einen schweren Eingriff ins Ortsbild beurteilt, kommt es zur sogenannten ISOS-Direktanwendung. Die ISOS-Direktanwendung bewirkt, dass zwingend ein Gutachten der Eidgenössischen Kommission für Denkmalpflege (EKD) und/oder der Eidgenössischen Natur- und Heimatschutzkommission (ENHK) eingeholt werden muss. Diese Kommissionen beurteilen, wie stark die Planung oder das Bauvorhaben das Ortsbild beeinträchtigen. Stellen die Kommissionen eine schwerwiegende Beeinträchtigung des Ortsbildes fest, muss die Planung oder das Bauvorhaben ein Eingriffsinteresse von nationaler Bedeutung aufweisen. Ansonsten wäre die Planung oder das Bauvorhaben ohne weitere Interessenabwägung abzulehnen.
Der Begriff "Bundesaufgabe" wird in Art. 2 NHG nicht abschliessend gesetzlich definiert und muss daher teilweise induktiv anhand von Bundesgerichtsurteilen interpretiert werden. Zu den Bundesaufgaben gehören demnach neben den Bundesbauten auch Aufgaben, welche der Bund mit hinreichender Regelungsdichte an die Kantone delegiert hat. Dazu zählen zum Beispiel Ausnahmebewilligungen für Bauten und Anlagen ausserhalb der Bauzonen oder gewässerschutzrechtliche Ausnahmebewilligungen. Der Begriff "Eingriffsinteresse von nationaler Bedeutung" ist gesetzlich nicht definiert. Das NHG lässt lediglich den Schluss zu, dass nationale Eingriffsinteressen mehr als nur eine örtlich begrenzte Relevanz aufweisen müssen. Der Begriff muss daher ebenfalls induktiv interpretiert werden, es bestehen darüber keine gefestigten Auffassungen.